Komiti e Kgethehileng ya Tshireletso le Toka e ekeditse nako ya ditshwaelo bakeng sa ditlhahiso tse ngotsweng mabapi le Bili ya Sehlomathiso ya Tsamaiso ya Botlokotsebe [B 12B – 2021] (Seboka sa Naha – sec 75).
-
- ho fetola Molao oa Tsamaiso ea Botlokotsebe, 1977, e le ho tsoela pele ho laola phatlalatso ea tlhahisoleseding e senolang kapa e ka senolang boitsebiso ba moqosuoa, paki kapa motho eo tlolo ea molao ho thoeng e entsoe khahlanong le eena ea ka tlaase ho lilemo tse 18.
0 maikutlo a fanoa (e koetsoe ka la 12 Pulungoana 2021)
[E KWELIWE] E-ba le maikutlo a hau - theha bili ena.
Phoso: Foromo ea ho ikopanya ha e fumanehe.
MORERO MOLAOLI
1.1 Karolo ea 154 ea Molao oa Tsamaiso ea Botlokotsebe, 1977 (Molao oa 51 oa 1977) (‘Molao’’), o thibela phatlalatso ea tlhahisoleseding e itseng e amanang le linyeoe tsa botlokotsebe. Karolo ea 154(3) e fana ka hore ha ho motho ea tla phatlalatsa ka mokhoa ofe kapa ofe tlhahisoleseding efe kapa efe e senolang kapa e ka senolang boitsebiso ba moqosuoa ea ka tlase ho lilemo tse 18 kapa paki nyeoeng ea botlokotsebe ea ka tlase ho lilemo tse 18: hore moahloli ea okametseng kapa ofisiri ea boahloli a ka fana ka tumello ea ho phatlalatsoa ha litaba tse ngata kamoo a ka bonang li loketse haeba phatlalatso ea eona ho ea ka maikutlo a hae e tla ba e lokileng le e lekanang le molemong oa motho ofe kapa ofe ea itseng.
1.2 Setsing sa Molao oa Bana le ba Bang v Media 24 Limited and Others 2019 ZACC 46 (''Setsi sa Kahlolo ea Molao oa Bana''), Lekhotla la Molao oa Motheo le ile la nka hore karolo ea 154(3) ea Molao ha e fane ka tšireletso ho bahlaseluoa ba bana. le hore tshireletso ha e tsoelepele ho sebetsa le kamora hore ngoana ea qosoang, paki kapa lehlatsipa a fihle lilemo tse 18, athe e lokela, mme karolo ea 154(3) ka mabaka ao, e hanana le Molaotheo oa Molao. Rephaboliki ya Aforika Borwa, 1996 ('Molaotheo''). Phatlalatso ea ho se sebetse ha molaotheo e ile ea emisoa ka likhoeli tse 24 ho fa Paramente monyetla oa ho lokisa sekoli se hlahisitseng ho se sebetse ha molaotheo.
Lekhotla la Molao oa Motheo le fane ka phomolo ea nakoana ka mokhoa oa ho bala ho netefatsa hore, nakong ea ho fanyeha ho se sebetse, tšireletso—
(a) e fanoeng ke karolo ea 154(3) e boetse e atolosetsoa ho bana ba hlasetsoeng ke botlokotsebe
litlolo tsa molao; le
(b) e tswelapele ho etsa kopo kamora hore ngwana ya qoswang, paki kapa lehlatsipa a fihle dilemo tse 18
ea lilemo.
1.3 Bili ya Sehlomathiso ya Tsamaiso ya Botlokotsebe, 2021 (‘Bili’’), e ikemiseditse ho fetola karolo ya 154 ho shebana le ho se sebetse ha molaotheo ha tokisetso.
HO O THUSA HO BOPA LEANO LA PUSO
Aforika Borwa e ratehang ke lepatlelo le amohetsweng ka molao le le sireleditsweng ke molaotheo le se nang phaello le kgontshang setjhaba ho bopa hammoho maano, dihlomathiso le ditshisinyo tsohle tsa mmuso. Re entse matšolo a mangata a atlehileng mme re bokelletse marang-rang a mangata a bankakarolo ba fetang 750,000 naheng ka bophara le ho feta.
Ha re tsamaise likopo. Re tsamaisa mekhoa e amoheloang ka molao ea ho kenya letsoho ha sechaba e lumellang baahi ho theha leano maemong ohle a puso. Le hoja lipeshene, leha li na le likete-kete tsa mesaeno, li nkuoa e le tlhahiso e le 'ngoe ke mmuso, ts'ebetso ea rona e netefatsa hore maikutlo a mang le a mang a entsoeng ka dearsouthafrica.co.za a ananeloa le ho baloa joalo ka tlhahiso ea motho ka mong ke mmuso.
Ho feta moo, re boloka tlaleho e nepahetseng ea seabo kaofela le ho hlahisa tlaleho e fumanehang phatlalatsa qetellong ea morero ka mong. Tlaleho ena e theha motheo oa nyeoe e nepahetseng ea molao haeba ho ka hlaha tlhokahalo ea ho phephetsa qeto.
Ho kenya letsoho ha ho u je letho, 'me ho bonolo ebile ho potlakile ho etsa sethaleng hoo u hlileng u se nang lebaka la ho se thuse ho theha pholisi PELE e fetoha molao. Molao o kentsoeng tšebetsong o phephetsang ka molao o bitsa chelete e ngata ebile ha o atlehe ka seoelo. Thibelo e molemo ho feta pheko.
Ho kenya letsoho lits'ebetsong tsa ho etsa liqeto ho bolela monyetla oa hore baahi, mekhatlo ea sechaba le mekha e meng e nang le thahasello e ka susumetsa nts'etsopele ea maano le melao e ba amang. Re entse hore ho be bonolo ho uena joalo ka moahi ea nang le boikarabelo oa Afrika Boroa, ho susumetsa liqeto tsa mmuso pele li etsoa.